Bảo hiểm trong ngoại thương, các loại bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu

I. Bảo hiểm trong hợp đồng ngoại thương là gì?

Bảo hiểm trong ngoại thương, hay còn gọi là bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu, là loại hình bảo hiểm được cam kết bởi công ty bảo hiểm. Họ đồng ý sẽ bồi thường cho những thiệt hại, tổn thất xảy ra trong quá trình vận chuyển hàng hóa từ cảng xuất đến cảng nhận, với điều kiện các rủi ro đó nằm trong phạm vi bảo hiểm đã được quy định.

Các loại rủi ro phổ biến trong hoạt động xuất nhập khẩu bao gồm:

– Thiệt hại vật chất: va đập, ẩm ướt, đổ vỡ
– Mất mát trong suốt quá trình vận chuyển: mất cắp, rơi rớt hàng hóa
– Rủi ro do thiên tai: bão, lũ, động đất
– Rủi ro bất khả kháng: cướp biển, cháy nổ, chiến tranh

Vĩ sẽ kể cho các bạn nghe câu chuyện thực tế đã xảy ra với một lô hàng đông lạnh của công ty chúng mình vào cuối năm ngoái. Khi đó công ty Vĩ xuất một container hàng đi châu Âu. Khi container vừa tới cảng chuyển tải ở Malaysia, hãng tàu thông báo rằng container không đủ nhiệt độ. Với hàng đông lạnh, nhiệt độ cần phải luôn duy trì ở mức tối thiểu -18°C, nhưng lúc đó nhiệt độ container chỉ khoảng 14-15°C.

Ngay lập tức, Vĩ đã liên hệ và thông báo với khách hàng. Và 2 bên đã thống nhất thuê đơn vị thứ ba kiểm tra tình trạng container tại Malaysia. Kết quả là, họ phát hiện nguyên nhân là do tuyết đóng băng ở bên ngoài quạt gió, khiến quạt không thể hoạt động, dẫn đến container bị thiếu nhiệt độ. Lúc này, cả bên Vĩ và phía khách hàng đã quyết định kéo toàn bộ lô hàng về Việt Nam.

Khi mở container ra kiểm tra, toàn bộ hàng hóa đã bị hư hỏng. Nguyên nhân là do trước đó hàng đã bị giảm nhiệt độ, tan chảy, sau đó đông lại khi nhiệt độ được phục hồi. Bên phía Vĩ đã liên hệ với bên bảo hiểm, họ đã xuống đánh giá mức độ thiệt hại cùng với hãng tàu. Cuối cùng, toàn bộ lô hàng trị giá 70.000 USD phải tiêu hủy.

May mắn thay, lô hàng này bên công ty mình đã mua bảo hiểm, nên phần chi phí này được công ty bảo hiểm chi trả. Nếu không có bảo hiểm, thật không biết toàn bộ thiệt hại 70.000 USD này sẽ xử lý thế nào.

II. Vì sao nên mua bảo hiểm trong ngoại thương?

Qua câu chuyện trên, chắc bạn đã phần nào thấy được tầm quan trọng của bảo hiểm trong ngoại thương. Nhưng hãy cùng mình đi sâu vào những lý do cụ thể sau đây:

1. Bảo vệ khỏi thiệt hại tài chính lớn

Giá trị của một lô hàng xuất khẩu thường rất lớn, có thể từ vài nghìn đô la đến vài trăm nghìn đô la. Đặc biệt với những mặt hàng giá trị cao như tôm, mực, một container có thể có giá trị lên đến vài trăm nghìn USD.

Ví dụ, nếu một container hàng đang di chuyển trên biển bị sóng đánh và rơi xuống biển, mà không có bảo hiểm, bạn sẽ mất trắng toàn bộ giá trị lô hàng. Ngược lại, nếu có bảo hiểm, công ty bảo hiểm sẽ bồi thường cho bạn, thường là 110% giá trị lô hàng (thêm 10% để bù đắp các chi phí phát sinh).

2. Tạo sự an tâm trong suốt quá trình vận chuyển hàng hóa

Khi đã xuất hàng đi, đặc biệt là qua những khu vực có nguy cơ cao như vùng hay có bão, khu vực có xung đột vũ trang hoặc nơi thường xuyên xảy ra cướp biển, bảo hiểm giúp bạn cảm thấy an tâm hơn. Bạn biết rằng nếu có bất kỳ sự cố nào xảy ra, bạn sẽ không phải gánh chịu tổn thất một mình.

3. Tăng uy tín đối với đối tác và khách hàng

Khi bạn chào hàng với điều kiện CIF (Cost, Insurance, and Freight) thay vì CFR (Cost and Freight), nghĩa là bạn đã bao gồm cả phí bảo hiểm, khách hàng sẽ cảm thấy hài lòng hơn. Mặc dù chi phí bảo hiểm không nhiều (thường dưới 100 USD cho một container hàng thủy sản), nhưng việc cung cấp điều kiện CIF thể hiện sự chuyên nghiệp và quan tâm đến lợi ích của khách hàng.

Đây là cách bạn tạo ra giá trị gia tăng và xây dựng mối quan hệ lâu dài với đối tác.

III. Ba điều kiện bảo hiểm trong ngoại thương phổ biến nhất

Trong lĩnh vực bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu, có ba điều kiện bảo hiểm phổ biến nhất, được ký hiệu bằng ba chữ cái đầu trong bảng chữ cái: A, B và C. Mỗi điều kiện có phạm vi bảo hiểm và mức phí khác nhau.

1. Điều kiện loại A (All Risks)

Đây là điều kiện bảo hiểm có phạm vi rộng nhất, bao gồm:

– Bảo hiểm mọi loại rủi ro, trừ những trường hợp bị loại trừ rõ ràng
– Cover trộm cắp/mất cắp (toàn bộ hoặc một phần)
– Cover hư hỏng do mưa, ẩm ướt, móp méo
– Cover mất toàn bộ kiện hàng khi xếp dỡ

Với phạm vi bảo hiểm trong ngoại thương rộng như vậy, dĩ nhiên mức phí bảo hiểm của điều kiện loại A cũng cao nhất trong ba loại.

2. Điều kiện loại B (Named Perils)

Điều kiện loại B có phạm vi bảo hiểm trung bình, bao gồm:

– Bảo hiểm các rủi ro được chỉ định cụ thể
– Cover trộm cắp/mất cắp (chỉ trường hợp mất toàn bộ kiện hàng)
– Cover hư hỏng do mưa, ẩm ướt, móp méo (nếu được ghi rõ trong hợp đồng)
– Cover mất toàn bộ kiện hàng khi xếp dỡ

Tuy nhiên, điều kiện loại B sẽ không cover trường hợp mất cắp một phần hàng hóa. Ví dụ, nếu container có 1000 thùng hàng, mà chỉ bị mất 100 thùng, bảo hiểm loại B sẽ không chi trả.

3. Điều kiện loại C (Basic Risks)

Điều kiện loại C có phạm vi bảo hiểm hẹp nhất, chỉ bao gồm:

– Bảo hiểm cho các rủi ro lớn hoặc bất ngờ như thiên tai, bão, động đất
– Cháy nổ
– Chìm đắm, mắc cạn, lật đổ phương tiện vận tải
– Nước biển tràn vào khoang hàng
– Hàng bị ném xuống biển (để cứu tàu)
– Tổn thất chung và chi phí cứu hộ

Điều kiện loại C **không cover** các trường hợp:
– Trộm cắp hoặc mất hàng
– Hư hỏng do nước mưa hoặc ẩm ướt, móp méo
– Hư hỏng do Nội tỳ hàng hóa.

Xem thêm: Xem mẫu C/O form E

IV. Trường hợp không được bảo hiểm (loại trừ)

Dù bạn chọn điều kiện bảo hiểm nào (A, B, C), vẫn có một số trường hợp mà bảo hiểm sẽ không chi trả. Quan trọng nhất trong số đó là **hư hỏng do nội tỳ hàng hóa**.

Nội tỳ hàng hóa là gì?

Nội tỳ hàng hóa là những đặc tính vốn có của hàng hóa khiến nó tự hư hỏng, giảm chất lượng hoặc tổn thất mà không cần tác động từ bên ngoài.

Ví dụ điển hình về nội tỳ hàng hóa là trường hợp trái cây tươi. Khi vận chuyển trái cây tươi như xoài hay thanh long từ Việt Nam sang Mỹ, bản chất của trái cây tươi là sẽ bị thối, rữa nếu vận chuyển lâu ngày. Đây là đặc tính tự nhiên của hàng hóa, không phải do tác động bên ngoài, nên được xem là hư hỏng do nội tỳ.

Tất cả ba điều kiện bảo hiểm A, B, C đều không cover các tổn thất do nội tỳ hàng hóa.

V. Điều kiện bảo hiểm bổ sung

Ngoài ba điều kiện bảo hiểm trong ngoại thương cơ bản (A, B, C), còn có các điều kiện bảo hiểm bổ sung mà bạn có thể cân nhắc tùy theo nhu cầu và tình hình cụ thể:

1. Bảo hiểm chiến tranh (War Clause)

Điều kiện này bảo hiểm cho các tổn thất phát sinh do chiến tranh, xung đột vũ trang, nội chiến, cách mạng, nổi loạn, hoặc các cuộc giao tranh phát sinh từ những sự kiện này.

Đặc biệt quan trọng khi bạn xuất khẩu hàng đến các khu vực đang có xung đột như Trung Đông, một số quốc gia châu Phi, hoặc gần đây nhất là khu vực Nga-Ukraine.

2. Bảo hiểm đình công (Strike Clause)

Điều kiện này bảo hiểm cho các tổn thất phát sinh do đình công, bãi công, bạo động công nhân, hoặc khủng bố.

Năm ngoái, cảng bên Mỹ đã xảy ra tình trạng đình công, khiến nhiều container bị lưu bãi kéo dài, phát sinh nhiều chi phí. Nếu có bảo hiểm đình công, bạn sẽ được bồi thường cho những chi phí phát sinh liên quan đến việc đình công này.

VI. Quy trình claim bảo hiểm

Khi có tổn thất xảy ra, bạn cần tuân theo quy trình claim bảo hiểm như sau:

1. Thông báo tổn thất

Ngay khi phát hiện tổn thất, bạn cần thông báo ngay cho công ty bảo hiểm. Mỗi hợp đồng bảo hiểm trong ngoại thương sẽ có thời hạn thông báo tổn thất, thường là trong vòng 24-48 giờ kể từ khi phát hiện.

2. Vai trò của đơn vị giám định bảo hiểm

Sau khi nhận được thông báo, công ty bảo hiểm sẽ cử đơn vị giám định (surveyor) đến kiểm tra, xác định:
– Nguyên nhân gây ra tổn thất
– Mức độ thiệt hại
– Tổn thất có thuộc phạm vi bảo hiểm hay không

Nếu tổn thất xảy ra ở nước ngoài, bạn sẽ liên hệ với đơn vị giám định được chỉ định trong giấy chứng nhận bảo hiểm. Còn nếu tổn thất xảy ra tại Việt Nam, bạn chỉ cần thông báo cho công ty bảo hiểm, họ sẽ cử người đến khảo sát.

3. Chuẩn bị chứng từ claim bảo hiểm

Để được bồi thường, bạn cần cung cấp các chứng từ sau:
– Bản gốc giấy chứng nhận bảo hiểm
– Hóa đơn thương mại (Commercial Invoice)
– Vận đơn (Bill of Lading)
– Phiếu đóng gói (Packing List)
– Biên bản giám định thiệt hại
– Thư khiếu nại gửi người vận chuyển
– Các chứng từ khác được yêu cầu trong hợp đồng bảo hiểm

Bạn cũng có thể xem thêm: Top 10 câu hỏi về bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu.

VII. Ví dụ thực tế về giấy chứng nhận bảo hiểm

Để các bạn hình dung rõ hơn, Vĩ sẽ share lại giấy chứng nhận bảo hiểm (insurance) mẫu để các bạn tham khảo:

– **Tổng giá trị bảo hiểm (The Sum Insured)**: Thường bằng 110% giá CIF, bao gồm giá hàng hóa (FOB) + cước vận chuyển (Freight) + phí bảo hiểm (Insurance).

– **Thông tin về hàng hóa**: Mô tả chi tiết về hàng hóa, số lượng, trọng lượng. Ví dụ: một container tôm với tổng trọng lượng tịnh khoảng 23 tấn.

– **Điều kiện bảo hiểm (Conditions and Insurance)**: Chỉ rõ điều kiện bảo hiểm (ví dụ: Điều kiện A – All Risks) và các điều kiện bổ sung (ví dụ: Institute War Clause, Institute Strike Clause).

– **Đơn vị giám định (Survey Agent)**: Thông tin liên hệ của đơn vị giám định bảo hiểm tại nơi đến. Ví dụ, nếu bạn xuất hàng đi Ai Cập, sẽ có thông tin về công ty giám định tại Ai Cập.

– **Chứng từ yêu cầu khi claim (Documentation of Claim)**: Liệt kê các chứng từ cần thiết như bản gốc shipping document, invoice, bill of lading…

VIII. Kinh nghiệm khi mua bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu

Dưới đây là một số kinh nghiệm đúc kết từ bản thân khi Vĩ mua bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu cho các lô hàng của mình:

1. Lựa chọn điều kiện bảo hiểm phù hợp với mặt hàng

Mỗi loại hàng hóa có những rủi ro riêng, vì vậy cần lựa chọn điều kiện bảo hiểm phù hợp:

– Hàng giá trị cao, dễ vỡ: nên chọn điều kiện A
– Hàng thiết bị, máy móc: có thể chọn điều kiện B
– Hàng nguyên liệu thô, ít rủi ro: có thể chọn điều kiện C

2. Hiểu rõ điều khoản bảo hiểm trong ngoại thương

Trước khi ký hợp đồng bảo hiểm, hãy đọc kỹ và hiểu rõ:
– Những rủi ro nào được bảo hiểm
– Những trường hợp nào bị loại trừ
– Thời hạn thông báo tổn thất
– Quy trình claim bảo hiểm

3. Chọn công ty bảo hiểm uy tín

Hãy lựa chọn công ty bảo hiểm có:
– Kinh nghiệm trong lĩnh vực hàng hải và xuất nhập khẩu
– Quy trình giải quyết bồi thường nhanh chóng, minh bạch
– Mạng lưới đại lý giám định rộng khắp, đặc biệt tại những nước bạn thường xuyên giao dịch

IX. Kết luận về bảo hiểm trong ngoại thương

Bảo hiểm trong ngoại thương không chỉ là một chi phí mà còn là một khoản đầu tư bảo vệ doanh nghiệp khỏi những rủi ro không lường trước được. Với chi phí tương đối nhỏ (thường chỉ dưới 100 USD cho một container), bảo hiểm có thể giúp bạn tránh khỏi những tổn thất tài chính lớn có thể lên đến hàng chục, thậm chí hàng trăm nghìn USD.

Hãy nhớ lựa chọn điều kiện bảo hiểm phù hợp với mặt hàng và tuyến đường vận chuyển, đồng thời hiểu rõ các điều khoản bảo hiểm để đảm bảo quyền lợi khi có sự cố xảy ra.

Vixnk hy vọng bài viết này đã cung cấp cho bạn những kiến thức cơ bản về bảo hiểm trong ngoại thương. Nếu bạn thấy bài viết hữu ích, đừng quên chia sẻ cho đồng nghiệp và đối tác của mình nhé!